Akademik bir kongreye, sempozyuma ya da bilimsel toplantıya başvuru yaparken araştırmacının karşısına çıkan ilk aşamalardan biri bildiri özeti hazırlamaktır.
Akademik bir kongreye, sempozyuma ya da bilimsel toplantıya başvuru yaparken araştırmacının karşısına çıkan ilk aşamalardan biri bildiri özeti hazırlamaktır. Çoğu zaman birkaç yüz kelimeyle sınırlı olan bu metin, çalışmanın tamamını kısa ve anlaşılır biçimde anlatmak zorundadır. Bu nedenle bildiri özeti, yalnızca araştırmanın kısaltılmış hâli değil; çalışmanın amacı, yöntemi, temel bulguları ve bilimsel katkısını bir araya getiren yoğunlaştırılmış bir akademik metindir.
İyi hazırlanmış bir bildiri özeti, değerlendirme kuruluna araştırmanın neden önemli olduğunu ve bilimsel programa neden dâhil edilmesi gerektiğini açık biçimde gösterebilmelidir.
Bildiri Özeti Nedir?
Bildiri özeti, bir araştırmanın temel çerçevesini kısa bir metin içerisinde sunan akademik anlatım biçimidir. Kongre ve sempozyumlarda gönderilen özetler genellikle hakemler veya bilim kurulları tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda çalışmanın sözlü bildiri, poster sunumu ya da farklı bir sunum türüyle programa kabul edilip edilmeyeceğine karar verilebilir.
Özetin uzunluğu etkinliğe göre değişmekle birlikte çoğu akademik organizasyonda belirli bir kelime sınırı bulunmaktadır. Bu nedenle araştırmacının, çalışmasını ayrıntıya boğmadan fakat gerekli bilgileri de eksik bırakmadan aktarması gerekir.
Bildiri Özetinde Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?
Başarılı bir bildiri özetinin temelinde açık bir araştırma problemi bulunur. Okuyucu ilk birkaç cümlede çalışmanın hangi konuya odaklandığını ve hangi soruya cevap aradığını anlayabilmelidir.
Özet hazırlanırken genellikle dört temel unsurun yer alması beklenir: araştırmanın amacı, kullanılan yöntem, elde edilen temel bulgular ve çalışmanın ulaştığı sonuç.
Araştırmanın amacı açıkça belirtilmelidir
Özetin başlangıç bölümünde araştırmanın hangi problemden hareket ettiği açıklanmalıdır. Uzun bir literatür değerlendirmesi yapmak yerine, araştırmayı gerekli kılan temel mesele birkaç cümleyle ortaya konulabilir.
Örneğin “Bu çalışma üniversite öğrencilerinin dijital medya kullanım alışkanlıklarını incelemektedir.” şeklindeki bir ifade, araştırmanın yönünü doğrudan ortaya koyar.
Amaç kısmında mümkün olduğunca genel ve belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır. “Bu konu oldukça önemlidir.” demek yerine konunun neden araştırıldığı ve hangi boşluğa cevap vermeyi amaçladığı belirtilmelidir.
Yöntem hakkında yeterli bilgi verilmelidir
Bir araştırmanın bilimsel niteliğini anlamanın en önemli yollarından biri nasıl gerçekleştirildiğini bilmektir. Bu nedenle özet içerisinde araştırma yöntemine mutlaka değinilmelidir.
Çalışmanın nitel, nicel veya karma yöntemle gerçekleştirildiği; örneklemin kimlerden oluştuğu; hangi veri toplama araçlarının kullanıldığı ve gerekiyorsa verilerin nasıl analiz edildiği kısa biçimde açıklanabilir.
Ancak yöntem bölümü ayrıntılı bir metodoloji anlatımına dönüşmemelidir. Bildiri özetinde amaç, okuyucuya araştırmanın nasıl yürütüldüğünü anlayabileceği kadar bilgi sunmaktır.
Temel bulgulara yer verilmelidir
Tamamlanmış bir araştırmaya ilişkin bildiri özeti hazırlanıyorsa elde edilen temel bulguların metinde bulunması oldukça önemlidir.
Özet yalnızca “elde edilen sonuçlar tartışılacaktır” gibi genel bir ifadeyle bitirilmemelidir. Bunun yerine araştırmada ulaşılan en dikkat çekici sonuçlardan biri veya birkaçı açık biçimde aktarılmalıdır.
Örneğin araştırmada belirli iki değişken arasında anlamlı bir ilişki bulunmuşsa bu durum doğrudan ifade edilebilir. Nitel bir araştırmada ise katılımcıların görüşlerinden ortaya çıkan temel temalar kısaca belirtilebilir.
Sonuç ve katkı vurgulanmalıdır
Bildiri özetinin son bölümünde araştırmanın ortaya koyduğu temel sonuç birkaç cümleyle değerlendirilmelidir.
Burada yalnızca araştırmanın ne bulduğu değil, bu bulgunun neden önemli olduğu da açıklanabilir. Çalışmanın literatüre, uygulamaya veya gelecekte yapılacak araştırmalara sağlayabileceği katkı kısa biçimde vurgulanmalıdır.
Bu bölüm, okuyucunun “Bu çalışma bize ne söylüyor?” sorusuna cevap vermelidir.
Bildiri Özeti Yazarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Bildiri özetinde kullanılan her cümlenin bir işlevi bulunmalıdır. Kelime sınırının sınırlı olması nedeniyle uzun girişlerden, gereksiz tanımlardan ve araştırmanın temel amacıyla doğrudan ilişkili olmayan bilgilerden kaçınmak gerekir.
Akademik bir dil kullanmak önemlidir ancak akademik dil, metnin karmaşık olması gerektiği anlamına gelmez. Uzun ve iç içe geçmiş cümleler yerine anlamı doğrudan aktaran ifadeler tercih edilmelidir.
Aynı zamanda özetin kendi başına anlaşılabilir olması gerekir. Okuyucunun çalışmanın tamamını görmeden araştırmanın konusunu, kapsamını ve ulaştığı temel sonucu anlayabilmesi hedeflenmelidir.
Kongre veya sempozyum tarafından yayımlanan yazım kuralları da mutlaka kontrol edilmelidir. Kelime sınırı, anahtar kelime sayısı, başlık biçimi, yazar bilgilerinin gösterimi veya özetin yapılandırılmış biçimde hazırlanması gibi şartlar organizasyondan organizasyona değişebilir.
Bildiri Özeti İçin Anahtar Kelimeler Nasıl Seçilmelidir?
Birçok akademik etkinlik, özetle birlikte belirli sayıda anahtar kelime talep eder. Anahtar kelimeler, araştırmanın temel kavramlarını temsil etmelidir.
Çok genel kavramlar yerine çalışmanın içeriğini gerçekten tanımlayan ifadeler tercih edilmesi daha yararlıdır. Örneğin dijital medya üzerine yapılan bir araştırmada yalnızca “iletişim” kelimesini kullanmak yerine “sosyal medya kullanımı”, “dijital iletişim” veya araştırmanın özel bağlamını ifade eden kavramlara yer verilebilir.
Anahtar kelimeler seçilirken başlıkta ve araştırma sorusunda öne çıkan kavramlardan yararlanılabilir.
Bildiri Özeti Yazarken Sık Yapılan Hatalar
Bildiri özeti hazırlarken en sık karşılaşılan sorunlardan biri metnin büyük bölümünü giriş kısmına ayırmaktır. Araştırmanın tarihsel arka planını veya literatürünü uzun uzun anlatmak, yöntem ve bulgulara ayrılabilecek alanı daraltır.
Bir diğer hata ise araştırmanın amacının açık biçimde belirtilmemesidir. Okuyucu birkaç paragraf okuduktan sonra hâlâ “Bu çalışma tam olarak neyi araştırıyor?” sorusunu soruyorsa özetin yeniden düzenlenmesi gerekir.
Bulguların hiç paylaşılmaması, yöntemin belirsiz bırakılması ve sonuç bölümünde araştırmanın katkısının ortaya konulmaması da özetin etkisini azaltabilir.
Ayrıca özet içerisinde kaynak kullanımının gerekli olup olmadığı organizasyonun kurallarına göre değerlendirilmelidir. Pek çok kongre özetinde kaynak gösterimine yer verilmezken bazı etkinlikler sınırlı sayıda kaynak kullanımına izin verebilir.
Bildiri Özeti İçin Basit Bir Yazım Şablonu
Bildiri özeti hazırlanırken şu mantık sırası takip edilebilir:
Problem: Araştırmanın ele aldığı temel konu veya sorun nedir?
Amaç: Çalışma hangi soruya cevap vermeyi amaçlamaktadır?
Yöntem: Araştırma nasıl gerçekleştirilmiştir?
Bulgular: Araştırmanın öne çıkan sonuçları nelerdir?
Sonuç: Bu bulgular ne anlama gelmektedir ve çalışma hangi katkıyı sağlamaktadır?
Bu beş soruya kısa fakat açık cevaplar verebilen bir metin, çoğu zaman sağlam bir bildiri özetinin temelini oluşturur.
Sonuç
Bildiri özeti, araştırmanın küçük bir parçası gibi görünse de akademik başvuru sürecinde oldukça önemli bir role sahiptir. Çünkü bilim kurulu veya hakemler çoğu zaman çalışmaya ilişkin ilk değerlendirmelerini bu kısa metin üzerinden yapar.
Başarılı bir özet; araştırmanın amacını açıkça ortaya koyan, yöntemi anlaşılır biçimde açıklayan, temel bulguları paylaşan ve çalışmanın bilimsel katkısını gösteren bir yapıya sahip olmalıdır.
İyi bir bildiri özeti yazmanın temelinde ise mümkün olduğunca fazla bilgi vermek değil, araştırmanın en önemli yönlerini doğru seçerek açık, tutarlı ve ölçülü bir biçimde aktarabilmek vardır.
