Akademik Dergi Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bir araştırmayı tamamlamak, akademik yayın sürecinin yalnızca ilk aşamasıdır. Çalışmanın hangi dergiye gönderileceği ise en az araştırmanın kendisi kadar dikkatli verilmesi gereken bir karardır. Çünkü doğru dergi seçimi, makalenin uygun bir okuyucu kitlesine ulaşmasını, değerlendirme sürecinin daha sağlıklı ilerlemesini ve çalışmanın akademik alanda daha görünür hâle gelmesini sağlayabilir.

Yanlış dergi seçimi ise araştırmanın kapsamıyla uyuşmayan bir yayın organına başvurulmasına, uzun değerlendirme süreçlerine ve daha ilk aşamada editöryal ret alınmasına yol açabilir.

Bu nedenle bir akademik dergi seçerken yalnızca derginin bilinirliğine veya etki değerine bakmak yeterli değildir. Derginin kapsamı, hedef kitlesi, yayın politikası, indeks bilgileri ve hakemlik süreci gibi birçok unsur birlikte değerlendirilmelidir.

Derginin Kapsamı Araştırmayla Uyumlu mu?

Dergi seçiminde ilk bakılması gereken nokta, derginin yayın kapsamıdır.

Her akademik derginin belirli bir konu alanı, disiplin veya araştırma yaklaşımı bulunur. Bazı dergiler oldukça geniş bir alana hitap ederken bazıları son derece özel bir çalışma alanına odaklanır.

Örneğin eğitim teknolojileri üzerine hazırlanmış bir araştırmanın genel eğitim bilimleri dergisinde yayımlanması mümkün olabilir. Ancak aynı çalışma, doğrudan eğitim teknolojilerine odaklanan bir dergide çok daha ilgili bir okuyucu kitlesine ulaşabilir.

Bu nedenle derginin “Amaç ve Kapsam” bölümünün dikkatlice incelenmesi önemlidir.

Yalnızca dergi adından hareket ederek karar vermek yanıltıcı olabilir. Derginin son dönemlerde yayımladığı makaleler incelendiğinde hangi tür çalışmalara ağırlık verdiği daha net biçimde anlaşılabilir.

Dergide Daha Önce Benzer Çalışmalar Yayımlanmış mı?

Bir derginin araştırmanız için uygun olup olmadığını anlamanın en pratik yollarından biri, son birkaç sayısını incelemektir.

Dergide yayımlanan makalelerin konuları, kullanılan yöntemler ve araştırma yaklaşımları önemli ipuçları verir.

Çalışmanızla birebir aynı bir araştırmanın yayımlanmış olması gerekmez. Burada amaç, araştırmanızın derginin akademik çizgisine ve okuyucu kitlesine uyup uymadığını anlamaktır.

Örneğin araştırmanız nitel bir yöntem kullanıyorsa ancak dergi neredeyse yalnızca deneysel ve nicel araştırmalar yayımlıyorsa başka bir dergi seçmek daha uygun olabilir.

Aynı şekilde derginin belirli coğrafi bölgeler, belirli örneklem grupları veya belirli kuramsal yaklaşımlar üzerinde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığı da incelenebilir.

Derginin Hedef Kitlesi Kimlerden Oluşuyor?

Bir akademik makalenin yayımlanmasındaki temel amaçlardan biri, araştırma sonuçlarının ilgili bilimsel toplulukla paylaşılmasıdır.

Bu nedenle derginin kimler tarafından okunduğunu düşünmek gerekir.

Çalışmanız belirli bir uzmanlık alanına yönelikse, araştırmayı genel bir dergi yerine o alandaki araştırmacıların takip ettiği daha özel bir dergiye göndermek daha anlamlı olabilir.

Tam tersine farklı disiplinleri ilgilendiren bir araştırma, daha geniş kapsamlı ve disiplinlerarası bir dergide daha uygun bir okuyucu kitlesine ulaşabilir.

Dergi seçiminde şu soruyu sormak yararlı olabilir:

“Bu araştırmadan en fazla kimlerin haberdar olmasını istiyorum?”

Bu soruya verilen cevap, doğru dergiyi bulmayı önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Derginin İndeks Bilgileri Kontrol Edilmeli

Akademik dergilerin hangi veri tabanları ve indekslerde yer aldığı, araştırmacılar açısından önemli bir değerlendirme ölçütüdür.

Farklı disiplinlerde farklı indeksler ön plana çıkabilir. Bu nedenle yalnızca bir derginin “indeksli” olduğunu belirtmesi yeterli değildir. Hangi indekslerde yer aldığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Derginin kendi internet sitesinde yer alan bilgilerin yanı sıra ilgili indekslerin resmi platformlarından da doğrulama yapılması yararlı olur.

Özellikle akademik yükseltme, proje başvurusu veya kurum içi performans değerlendirmesi gibi amaçlarla yayın hazırlanıyorsa kurumun kabul ettiği indeks ve yayın koşulları önceden incelenmelidir.

Çünkü akademik açıdan nitelikli bir dergi olsa bile araştırmacının bağlı bulunduğu kurumun değerlendirme ölçütlerinde farklı şartlar bulunabilir.

Derginin Hakemlik Süreci Nasıl İşliyor?

Bir derginin bilimsel niteliğini anlamada hakemlik süreci önemli bir göstergedir.

Akademik dergiler tek kör, çift kör veya açık hakemlik gibi farklı değerlendirme yöntemleri kullanabilir.

Burada yalnızca hakemlik türü değil, sürecin ne kadar açık biçimde anlatıldığı da önemlidir.

Derginin internet sitesinde makalenin hangi aşamalardan geçtiği, kaç hakemin değerlendirme yaptığı ve editöryal kararların nasıl verildiği açıklanıyorsa süreç hakkında daha sağlıklı bir fikir edinilebilir.

Hakemlik sürecinin şeffaf biçimde açıklanması, araştırmacının makalesini göndermeden önce neyle karşılaşacağını bilmesini sağlar.

Yayın Süresi Gerçekçi Biçimde Değerlendirilmeli

Araştırmacılar için yayın süresi çoğu zaman önemli bir kriterdir.

Ancak akademik yayıncılıkta çok kısa sürede değerlendirme ve yayın vaadi her zaman olumlu bir gösterge değildir.

Nitelikli bir hakemlik süreci; editör değerlendirmesi, uygun hakemlerin bulunması, hakem raporlarının hazırlanması ve revizyon aşamaları nedeniyle belirli bir zaman gerektirebilir.

Bu nedenle derginin ortalama değerlendirme süresine ilişkin bilgi verip vermediği kontrol edilebilir.

Ayrıca yayımlanan makalelerde gönderim, revizyon ve kabul tarihleri bulunuyorsa bunlar da derginin ortalama işlem süresi hakkında fikir verebilir.

Yayın takviminin araştırmacının ihtiyaçlarıyla uyumlu olması önemlidir ancak yalnızca hızlı yayın yapıyor olması, bir dergiyi tercih etmek için tek başına yeterli bir neden değildir.

Yazım Kuralları Gönderimden Önce İncelenmeli

Her derginin kendine ait yazım ve gönderim kuralları bulunur.

Kaynak gösterme biçimi, kelime sınırı, tablo ve şekillerin sunumu, özet uzunluğu, anahtar kelime sayısı ve dosya formatı gibi ayrıntılar dergiden dergiye değişebilir.

Makale tamamlandıktan sonra dergi seçmek ve daha sonra bütün metni yeniden biçimlendirmek önemli ölçüde zaman kaybettirebilir.

Bu nedenle mümkünse hedef dergi araştırmanın yazım aşamasında belirlenmeli veya en azından çalışma tamamlanmadan önce derginin yazım kuralları gözden geçirilmelidir.

Gönderim kurallarına uymayan bir makale, bilimsel değerlendirmeye geçmeden önce düzeltme için yazara geri gönderilebilir.

Açık Erişim Politikası İncelenmeli

Akademik yayıncılıkta açık erişim giderek daha önemli bir yer tutmaktadır.

Açık erişimli dergilerde yayımlanan makalelere okuyucular çoğu zaman abonelik gerekmeksizin ulaşabilir. Bu durum çalışmanın daha geniş bir okuyucu kitlesine erişmesine katkı sağlayabilir.

Ancak açık erişim modelleri birbirinden farklıdır.

Bazı dergiler yazarlardan makale işlem ücreti talep ederken bazıları herhangi bir yayın ücreti almadan açık erişim sağlayabilir.

Bu nedenle derginin açık erişim politikası, telif şartları ve olası yayın ücretleri başvuru yapılmadan önce kontrol edilmelidir.

Makale İşlem Ücreti Var mı?

Bazı akademik dergiler makalenin yayımlanması için “article processing charge” olarak adlandırılan makale işlem ücreti talep eder.

Bir derginin ücret talep etmesi tek başına derginin niteliği hakkında olumlu veya olumsuz bir sonuç çıkarmak için yeterli değildir.

Burada önemli olan ücret politikasının açık biçimde belirtilmesi ve araştırmacının gönderimden önce bu konuda bilgilendirilmesidir.

Ücretin ne zaman talep edildiği de önemlidir. Bazı dergiler yalnızca kabul edilen çalışmalar için ücret alırken bazı yayın organları farklı başvuru veya değerlendirme ücretleri uygulayabilir.

Araştırmacının bütçesi veya bağlı bulunduğu kurumun yayın desteği de dergi seçiminde göz önünde bulundurulabilir.

Yayın Etiği Politikaları Açık mı?

Güvenilir bir akademik dergi, yayın etiği konusunda açık politikalara sahip olmalıdır.

İntihal, çıkar çatışması, veri güvenilirliği, yazarlık ölçütleri ve etik kurul gereklilikleri gibi konuların nasıl ele alındığı derginin internet sitesinde açıklanmalıdır.

Ayrıca makalelerin etik açıdan hangi kontrollerden geçirildiğinin belirtilmesi de önemlidir.

Araştırmacının kendi çalışmasında etik kurallara dikkat etmesi kadar, makalesini göndereceği derginin de bilimsel yayın etiği konusunda şeffaf bir yaklaşım benimsemesi gerekir.

Yağmacı Dergilere Karşı Dikkatli Olunmalı

Akademik yayın sayısının artmasıyla birlikte güvenilir olmayan veya bilimsel değerlendirme süreçlerini gerektiği gibi yürütmeyen yayın organları da ortaya çıkmıştır.

Genellikle “predatory” ya da “yağmacı dergi” olarak adlandırılan bu yayınlar, araştırmacılara çok kısa sürede kabul sözü verebilir veya agresif e-posta davetleri gönderebilir.

Bir derginin güvenilirliğini değerlendirirken yalnızca internet sitesinin profesyonel görünmesine güvenmek yeterli değildir.

Editör kurulunun kimlerden oluştuğu, geçmiş sayılarının düzenli biçimde yayımlanıp yayımlanmadığı, hakemlik sürecinin açıkça belirtilip belirtilmediği ve indeks bilgilerinin doğrulanabilir olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Aynı zamanda derginin iletişim bilgilerinin açık olması ve yayıncı hakkında yeterli bilgi bulunması da önemlidir.

Etki Değeri Tek Başına Karar Vermek İçin Yeterli Değildir

Dergi seçiminde araştırmacıların sıklıkla dikkat ettiği göstergelerden biri etki değeridir.

Etki faktörü, atıf sayıları veya dergi sıralaması araştırmacıya belirli bilgiler sağlayabilir. Ancak dergi seçimini yalnızca bu metriklere göre yapmak her zaman doğru olmayabilir.

Yüksek etki değerine sahip bir dergi, araştırmanın konusu için uygun olmayabilir. Daha özel bir alanda faaliyet gösteren ve daha düşük bir metrik değere sahip olan bir dergi ise doğrudan araştırmanızla ilgilenen bilim insanlarına ulaşmanızı sağlayabilir.

Bu nedenle metrikler, derginin kapsamı ve hedef kitlesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Editör Kurulu İncelenmeli

Derginin editör ve yayın kurulu, derginin akademik yönelimi hakkında önemli bilgiler verebilir.

Editörlerin uzmanlık alanları, akademik geçmişleri ve derginin kapsamıyla olan ilişkileri incelenebilir.

Alanında aktif araştırmacılardan oluşan bir editör kurulu, derginin bilimsel niteliği açısından olumlu bir işaret olabilir.

Ancak burada da tek bir kriter üzerinden karar vermek yerine derginin genel yayın yapısına bakmak daha sağlıklıdır.

Makale Göndermeden Önce Son Bir Kontrol Yapılmalı

Hedef dergi belirlendikten sonra gönderim yapmadan önce kısa bir kontrol listesi oluşturmak yararlı olabilir.

Çalışmanın derginin kapsamına uygun olup olmadığı, yazım kurallarının yerine getirilip getirilmediği, gerekli etik belgelerin hazır olup olmadığı ve yazar bilgilerinin doğru girilip girilmediği kontrol edilmelidir.

Aynı zamanda derginin güncel yayın politikasının yeniden incelenmesi önemlidir. Dergiler zaman içerisinde yazım kurallarını, yayın sıklığını veya değerlendirme süreçlerini değiştirebilir.

Gönderimden önce yapılacak birkaç dakikalık bu kontrol, daha sonraki aşamalarda yaşanabilecek birçok sorunun önüne geçebilir.

Sonuç

Akademik dergi seçimi, araştırmanın yayımlanma sürecinin önemli bir parçasıdır. Doğru dergi seçimi yalnızca makalenin kabul edilme ihtimalini etkilemez; aynı zamanda araştırmanın doğru bilimsel topluluğa ulaşmasını ve daha anlamlı bir akademik etki oluşturmasını da sağlar.

Bu nedenle dergi seçerken yalnızca tanınırlık veya etki faktörü gibi göstergelere odaklanmak yerine daha bütüncül bir değerlendirme yapmak gerekir.

Derginin kapsamı, hedef kitlesi, hakemlik sistemi, indeks bilgileri, yayın etiği politikaları, açık erişim koşulları ve yayın süreleri birlikte ele alınmalıdır.

En uygun akademik dergi her zaman en yüksek etki değerine sahip dergi değildir. Araştırmanın konusu, yöntemi ve ulaşmak istediği bilimsel çevreyle en iyi örtüşen dergi çoğu zaman çok daha doğru bir yayın adresi olacaktır.